Вяляцічы складаюцца з разрозненых і раскінутых на вялікай прасторы 12 пасёлкаў, уздоўж якіх нетаропка плыве Нача. Менавіта рака стала падставай для ўзнікнення тут паселішча, і судзячы з археалагічных матэрыялаў, чалавек тут жыў здаўна.
Аднак раней, калі роля транспартных магістраляў належыла рэкам, Вяляцічы знаходзіліся значна бліжэй да месца ўпадзення Начы ў Бобр. У 1954 г. непадалёк ад гэтага месца, на левым баку Начы, было знойдзена самае старое з вядомых на Барысаўшчыне пахаванняў ранняга бронзавага перыяду. Там 4 тысячы гадоў таму былі пахаваны вяляціцкія ваяры: побач з імі знайшлі ажно тры сякеры. Адна нагадвала ладдзю з грыбападобным абухом, а дзве астатнія – былі крамянёвымі вузкаабушнымі сякерамі.
Многа ў ваколіцах Вяляціч і пахаванняў некалькі пазнейшых часоў – курганоў, ці валатовак. Дарэчы вельмі верагодна, што ад словаў “валатоўка”, “волат” і ўзнікае назва вёскі. Найбольшая колькасць курганоў была ва ўрочышчы Валаткова поле каля Перавозу, аднак зараз захаваліся з іх толькі адзінкі.
Вяляцічы сапраўды маюць доўгую гісторыі, але ў часы зараджэння дзяржаўнасці на беларускіх землях яны знаходзіліся далёка ад цэнтраў палітычнага жыцця – з гэтай прычыны першая пісьмовая згадка пра іх адносіцца толькі да 1562 г. З таго часу і да сучаснасці Вяляцічы з’яўляюцца важным паселішчам, куды цягнуліся жыхары навакольных вёсак: хто на кірмаш, хто ў царкву, а хто і ў карчму. Пазней ужо ў сярэдзіне ХІХ ст. тут з’явіўся яшчэ адзін цэнтр прыцяжэння – народнае вучылішча. Некалькі убаку ад вёскі, на левым беразе Начы пазней, ў 1908 г. з’явілася і досыць элітная лясная школа.
Але найперш Вяляцічы былі рэлігійным цэнтрам. Гэта адчуваецца нават у гаворцы з мясцовымі бабулямі. У кожным другім сказе яны ўзгадваюць Стваральніка: “Бог уперадзі, а я пазадзі”, “Бяз Бога не да парога!”, “З Богам!” і г.д. Мястэчка тут было сапраўды намоленае: з даўніх часоў у Вяляцічах, на месцы сучасных могілак, існаваў праваслаўны манастыр. Старцам-інакам з Кіева з’явіўся тут абраз Маці Божай – вось яны і вырашылі заснаваць наўскрайку вёскі манаскую абшчыну. У 1706 г. манахі, відаць, з-за шведскай небяспекі перасяліся ў Кіеў, але манастырская Пакроўская царква працягвала прымаць вернікаў. Пачаткова вакол храма хавалі толькі манахаў, але з часам гэта месца пераўтвараецца ў агульнавясковыя могілкі. Дагэтуль вяляцічцы называюць гэта месца Манастырком, хоць ўжо рэдка хто назаве чаму…
Надмагілле
Капліца на могілках
На могілках
Здаўна у Вяляцічах існавала два святы, на якія збіралася ўсё наўколле: Маладзіковая нядзеля і Пакроў. У Маладзіковую нядзелю з царквы на Манастырок здзяйснялі хросны ход. Мясцовы люд і паломнікі неслі выяву з дрэва той часткі цела, якая ў яго хварэла. Усе гэтая драўляныя часткі цела кідаліся на забалочаную пойму на шляху да Манастырка. Такім чынам вернікі не толькі атрымоўвалі спадзеў на выздараўленне, але і аднаўлялі грэблю на святое месца. Больш масавым быў Пакроў, бо ў гэты дзень апроч царкоўнай службы ладзіліся кірмаш і спевы. Да нашых часоў традыцыя маштабнага святкавання Маладзіковай нядзелі і Пакрова не дайшла, але захавалася іншая цікавая з’ява: на Кастрычніцкай вуліцы ў дзень Святога Мікалая з адной хаты ў іншую штогод перадаецца абраз Маці Божай. Відаць, што дадзеная традыцыя мае вельмі глыбокія карані, калі здолела перажыць годы савецкага атэізму.
Аднак, нягледзячы на набожную мінуўшчыну, атэістычная прапаганда дала плён: новаадбудаваная Прэабражэнская царква ў Вяляцічах запаўняецца толькі на святы…
Царква
Пакінуты дом
Добро пожаловать в реальность!