Карбалевіч: «У Лукашэнкі натуральная чалавечая рэўнасьць да Ціханоўскай»

Толькі пасьля 2020 году беларуская дыяспара стала палітычным фактарам. Апазыцыя ў замежжы — паўнапраўны прадстаўнік калі і ня большасьці, то вельмі значнай часткі беларускага народу, яна набыла легітымнасьць. Гэта асабліва важна пры сумнеўнай легітымнасьці рэжыму Лукашэнкі.

Адразу пасьля пратэстаў 2020 году Аляксандар Лукашэнка паабяцаў, што «ўсіх палітычных праціўнікаў дастанем і за мяжой». Важнай псыхалягічнай мяжой у гэтым пляне стала пасадка самалёта кампаніі Ryanair з Раманам Пратасевічам на борце ў менскім аэрапорце ў 2021 годзе.

Дзеля барацьбы з палітычнай эміграцыяй быў прыняты шэраг заканадаўчых актаў, якія паражаюць у правах неляяльных беларусаў у замежжы. У гэтым шэрагу «пашпартны ўказ», які пазбаўляе беларускіх грамадзян консульскага падтрыманьня, увядзеньне практыкі завочных судоў над эмігрантамі, канфіскацыя іх маёмасьці.

У 2023 годзе Лукашэнка падпісаў папраўкі да закону «Аб грамадзянстве», якія дазваляюць пазбаўляць грамадзянства беларусаў, асуджаных паводле «экстрэмісцкіх» артыкулаў.

Узмацніліся высілкі спэцслужбаў у зборы інфармацыі пра беларусаў замежжа.

Не спыняюцца кібэратакі на інтэрнэт-рэсурсы розных ініцыятываў дыяспары, ствараюцца фэйкавыя боты вядомых апазыцыйных стуктураў («Вясна», «Беларускі Гаюн» і інш.).

Сайты і плятформы, якія яднаюць беларусаў замежжа, беларускія суды аб’яўляюць «экстрэмісцкімі».

У Беларусі людзей, якія паступаюць на дзяржаўную службу і ўладкоўваюцца на працу ў бюджэтныя арганізацыі, правяраюць на наяўнасьць родзічаў за мяжой (вяртаньне савецкай практыкі).

Практыкуюцца цэлыя кампаніі рэпрэсіяў супраць актывістаў у эміграцыі. Можна ўзгадаць «справу Каардынацыйнай рады». Летась 104 удзельнікі замежных акцыяў з нагоды Дня Волі сталі фігурантамі крымінальнай справы.

Сёлета прадстаўнік Сьледчага камітэту паведаміў, што супраць 365 чалавек, якія ўдзельнічалі у акцыі пратэсту 26 студзеня супраць фальшывых выбараў, будуць судзіць паводле крымінальных артыкулаў. У Сьледчым камітэце загадзя пагражалі адказнасьцю ўдзельнікам акцыяў у гонар Дня Волі.

То бок перасьлед актывістаў дыяспары набыў сыстэмны характар, і гэтая практыка пашыраецца. У чым прычына такой зацятай барацьбы з палітычнай эміграцыяй, якая, здавалася б, не нясе непасрэднай пагрозы рэжыму Лукашэнкі? Існуе некалькі прычын.

Найперш, толькі пасьля 2020 году беларуская дыяспара стала палітычным фактарам. Дагэтуль беларусаў у замежжы было параўнальна няшмат, яны былі разьяднаныя, амаль ня ладзілі палітычных акцыяў. Праўда існавала Рада БНР, якая рэгулярна выступала з заявамі, але кіраўніцтва рэжыму гэта не хвалявала. А вось цяпер эміграцыя стала масавай, за пяць гадоў зьехалі амаль 500 тысяч актыўных людзей, якія ня любяць Лукашэнку. Дыяспара ператварылася ў палітычны суб’ект.

Па-другое, апазыцыя ў замежжы стала паўнапраўным прадстаўніком калі і ня большасьці, то вельмі значнай часткі беларускага народу. Сьвятлана Ціханоўская шмат кім прызнаная як прэзыдэнт-элект.

Адбылося пэўнае аб’яднаньне, структурызацыя апазыцыі. Дзейнічае Аб’яднаны пераходны кабінэт (урад у выгнаньні), Каардынацыйная рада (парлямэнт у выгнаньні), пабудаваная інфраструктура, сыстэма гарызантальных сувязяў. То бок апазыцыя ў замежжы набыла легітымнасьць.

Па-трэцяе, сам факт існаваньня беларускіх інстытуцыяў у выгнаньні ў значнай ступені аб’ектыўна дэлегітымізуе Лукашэнку і ягоны рэжым. Гэта асабліва важна пры сумнеўнай легітымнасьці існай улады. ЭЗ не прызнае Лукашэнку прэзыдэнтам, не прысылае ў Менск амбасадараў, ня хоча мець зь ім справы.

Па-чацьвёртае, ідзецца ня проста пра факт існаваньня інфраструктуры апазыцыі, але пра яе актыўную дзейнасьць. За апошнія гады Ціханоўская сустрэлася з кіраўнікамі фактычна ўсіх краін Захаду. Пра такі аб’ём і ўзровень камунікацыяў Лукашэнку і не сьнілася. Адсюль натуральная чалавечая рэўнасьць.

Нарэшце, апазыцыя ў выгнаньні прэзэнтуе альтэрнатыўны праект Беларусі, яе будучыні. З улікам таго, што рэжым фактычна не прапануе ніякіх уцямных наратываў будучыні, абяцае толькі захаваць тое, што ёсьць, то праграма апанэнтаў Лукашэнкі выглядае даволі канкурэнтаздольнай.

То бок маем сытуацыю рэальнай палітычнай барацьбы. Толькі супернікі Лукашэнкі празь немагчымасьць змагацца ўнутры краіны знаходзяцца за мяжой. І ён успрымае іх як рэальных праціўнікаў.

Пра гэта сьведчыць тое, што падчас амаль кожнага публічнага выступу Лукашэнка абавязкова ўзгадвае «зьбеглых». Нават у інаўгурацыйнай прамове. Гэтым і тлумачыцца такая зацятасьць у перасьледзе беларускай дыяспары.