Юры Станкевіч: «Забываючы сваю мову, мы сціраем нашу нацыю з твару зямлі»

Ён увайшоў у літаратуру напрыканцы 80-х гадоў мінулага стагоддзя. За гэты час напісаў некалькі раманаў, шмат аповесцяў і апавяданняў, а таксама каля дзясятка п’ес і кінасцэнарыяў.

Урэшце рэшт пісьменнік вярнуўся на сваю малую радзіму. Ён жыве ў бацькоўскай хаце ў старой частцы гораду, працягвае пісаць і выдавацца. Беларуская крытыка даволі станоўча ацэньвае яго творчасць. Але ён застаецца не публічным чалавекам, які вельмі рэдка дае інтэрв’ю. Дзякуючы даўняму знаёмству з супрацоўнікам нашага сайта для ex-Press.by Юры Станкевич зрабіў выключэнне.

- Цалкам гэта магчыма, але ў бліжэйшай будучыні гэта наўрад ці адбудзецца. Там і геаграфічны нейкі прынцып дзейнічае, і яшчэ ўсялякія іншыя прынцыпы. Ва ўсякім разе ў бліжэйшыя гады такога не здарыцца. Хаця па ўзроўню талента ў нас ёсць такія асобы, якім варта было б даваць Нобеля. Напрыклад, Алесь Разанаў. Паэт. А што тычацца Святланы, я лічу, што яна цалкам вартая такой вялікай узнагароды. Яна як чалавек вельмі спагадлівая, заўсёды прыйдзе на дапамогу. І шчырая жанчына. Гэта, я лічу, вельмі вялікі плюс, таму што не толькі літаратурнымі здольнасцямі яна праяўляецца як асоба, як чалавек. Яна давала мне рэкамендацыю ў ПЭН-цэнтр разам с Алесем Разанавым.

- Уражанняў хапае. Я ж, як сын рэпрэсаванага па 58-му артыкулу, пачаў працаваць у 15 год. Шмат чаго пабачыў, там-сям пабадзяўся па свеце. Увогуле наконт знешніх уражанняў ёсць красамоўны прыклад Марсэля Пруста. Ён пражыў шмат гадоў у адным раёне, у адной і той жа кватэрцы, абабітай коракам, каб нічога ні чуць. І ў той жа час напісаў вельмі аб’емныя творы і даволі прыстойныя ў літаратурным сэнсе. Ён пісаў пра тое кола людзей, якіх ведаў. Я ж пішу не толькі рэчы, якія блізкія да рэальнага жыцця. Я пішу антыўтопіяю, напрыклад, і нават фантастыку.

- Так, раней яшчэ можна было зарабіць нейкія грошы нават за публікацыю ў літаратурна-мастацкім часопісе. Зараз не. Нядаўна ў  часопісе «Немане» за тры аповеды атрымаў 70 тысяч беларускіх рублёў – 4 даляры. Праўда, аповеды былі перакладзены на расейскую мову, нешта засталося перакладчыку. Але ўсе роўна гэты ганарар варты смеху. Як у нас кажуць «помачныя». Ёсць у тваіх словах рацыя. Канешне, як гэта сказана дзесьці – голад, холад і адзінота – вось глеба, якая вырошчвае сапраўдную перамогу. Але я б не сказаў, што ў нас становішча нейкае, хаця бы квола спрыяльнае. Вельмі страшнае становішча ў пісьменнікаў. Ёсць пісьменнікі, якія сапраўды пішуць і за свае грошы выдаюць кніжкі. А гэта вялікая праца, затраты энергіі, а нічога за гэта чалавек не атрымлівае. Ёсць такія самаахвярныя людзі. А маглі б, напрыклад, атрымаць прылічныя ганарары.

- Я не сказаў, што толькі на расейскай. Тут трэба адрозніваць культуру ад мас-культуры. Я, напрыклад, не магу працаваць у такой сферы як мас-культура. Мне прапаноўвалі вялікія грошы, каб я пісаў раманы дэтэктыўнага жанру. Канешне, я адмовіўся. Але ў нас ёсць такія. Пішуць дэтэктывы, альбо дамскую прозу. Пішуць на расейскай мове, альбо іх перакладаюць на расейскую мову. А ўвогуле з нашай беларускай мовай катастрофа. Тут няма чаго крывіць душой – татальная русіфікацыя. Гэта дабром не скончыцца. Забываючы сваю мову , мы сціраем нашу нацыю з твару зямлі.

- Нешта я не памятаю, каб я такое казаў. Быў нейкі імпэт, асабліва ў 90-е гады і далей. Складвалася неяк больш-менш, я неяк і сам адчуваў, што расту. Ну, а зараз я ня ведаю. Вось выдаў нядаўна - у лютым прэзентацыя была апошняй кнігі «Паўночны вецер для спелых пладоў». Ну, не апошняй, можа, крайняй кнігі. Бо я яшчэ, магчыма, нешта яшчэ напішу. Хацелася бы, канешне, нешта такое вартае напісаць, грунтоўнае. Можа нешта і атрымаецца.

- Нядаўна на прэзентацыі ў мяне спыталі, якія мае творчыя планы. Я сказаў, што гэта сакрэт. (смяецца). Доўга тлумачыць не збіраўся, бо сапраўды, якія могуць быць зараз планы? Насмяшыць Госпада Бога?