21 студзеня 2020 споўнілася 75 гадоў вядомаму беларускаму празаіку, нашаму земляку, барысаўцу Юрыю Станкевічу.
Ён аўтар некалькіх кніг прозы, дзясятка п'ес і кінасцэнарыяў. Практычна кожны ягоны твор станавіўся падзеяй у беларускай літаратуры.
Сёння на сайце EX-PRESS.BY юбіляра віншуюць прыхільнікі яго творчасці, прадстаўнікі беларускай творчай інтэлігенцыі.
Рэдакцыя сайта далучаецца да віншаванняў і пажаданняў.
Валянцін Акудовіч
— Юры Станкевіч адзін з найбольш адметных празаікаў нашага часу. Яго раман «Любіць ноч права пацукоў» — бяспрэчны шэдэўр, якому наканаванае доўгае жыццё.
Кнігі Юрыя Станкевіча поўняцца болем ды трагізмам. А яшчэ трывогай за лёс Бацькаўшчыны. Але ягоныя і боль, і трывога — жыццядайныя. Яны хутчэй узвышаюць, чым прыгнятаюць.
Здароўя і плёну, дарагі Юры!
Даведка EX-PRESS.BY:
Валянцін Акудовіч — беларускі філёзаф, паэт, літаратурны крытык. «Хросны бацька» літаб’яднаньня «Бум-Бам-Літ», Творы перакладаліся на польскую, летувіскую ды швэдзкую мовы. Маюцца выданьні на расейскай мове.
Аляксандр Быкаў
— З Юрыем Васільевічам знаёмы даўно. Мы з ім — барысаўскія хлопцы, хоць Юра і крыху старэйшы. Узгадваю, што яшчэ ў далёкія 80-я ён вылучаўся своеасаблівым стаўленнем да навакольнага свету, да тых, хто быў побач. Не мог трываць службовых выскачак, невукаў у любой сферы чалавечай дзейнасці, у тым ліку, літаратурнай. Графаманаў не пераносіў на дух, і ўяўляю, наколькі яму прыкра зараз глядзець на патугі асобных айчынных «творцаў», якіх у постсавецкі перыяд развялося плойма. Бо тую ж кнігу можна выдаць кожны, абы толькі былі грошы.
Шмат год таму, будучы журналістам местачковага ўзроўню, нутром адчуваў яго непрыхаваную нелюбоў і да рамеснікаў раённага пяра. Мо не заўсёды Юра меў рацыю, мо калі і перабольшваў у крытычнай ацэнцы чалавека і яго занятку. Але, азіраючыся ў мінулае, мушу пагадзіцца, што ў Станкевіча была (і ёсць!) свая пазіцыя, погляды на жыццё, якія ён таленавіта перанёс ва ўласныя творы. І мае, як літаратар, нямала здабыткаў.
Ён аўтар некалькіх раманаў, шматлікіх аповесцяў і апавяданняў, п’ес і кінасцэнарыяў, ягоныя творы перакладзены на многія мовы свету. Тым не менш, ніякіх рэгаліяў не займеў, акрамя рэпутацыі (як сказана ў анатацыі да адной з кніг), жорсткага, часам радыкальнага пісьменніка-наватара. Што ж, творы Станкевіча прымушаюць напружваць разумовыя звіліны, заклікаюць вылезці хоць на момант з кокана раўнадушша, самаізаляцыі. І не разлічаны на шараговага чытача. Але ў іх ёсць свая аўдыторыя — такая ж, думаю, адметная, як і сам аўтар.
Узгадаю тут вострасюжэтным раман-папярэджанне «П’яўка», які прачытаў у свой час з вялікім задавальненнем. У ім аўтар праводзіць думку аб адказнасці кожнага ў наш тэхнагенны век як за лёс чалавецтва ўвогуле, так і за будучае сваёй краіны, лёс блізкіх. Сапраўды, недастаткова проста агучыць Ісціну. Трэба рашуча супрацьстаяць цёмным сілам жыцця, розным прыхадням і крывасмокам, каб не ўзяла верх над заўтрашнім светам агідная п’яўка жорсткасці, подласці, хцівасці. І з гэтым нельга не пагадзіцца.
З юбілеем, Юра!
Даведка EX-PRESS.BY:
Аляксандр Быкаў — паэт, журналіст, аутар шэрагу кніг паэзіі, лаурэат прэміі “Залаты Купідон”, якую атрымаў як пераможца Рэспубліканскага літаратурнага конкурсу “Лепшая кніга года”.
Алена Брава
— Нашага земляка Юрыя Станкевіча крытыкі называюць майстрам літаратурнай правакацыі і класікам беларускага мадэрнізму. Аўтар не баіцца вострых тэм, выказвае ў творах сваю ацэнку падзей мінулага і сучаснасці, што і мусіць, зрэшты, рабіць пісьменнік.
Сёння варта нагадаць, што свайго чытача Станкевіч займеў у 90-я, калі ў часопісе «Крыніца» выйшаў цяпер ужо класічны яго раман «Любіць ноч — права пацукоў». Пазней у выдавецтве «Мастацкая літаратура» з’явілася аднайменная кніга. Раман працягвае час ад часу перавыдавацца. Прыкладам, сёлета выдавецтва “Галіяфы” рыхтуе праект — пад адной вокладкай выйдуць вышэйназваны раман Юрыя Станкевіча і раман Франца Сіўко «Удог»: своеасаблівы творчы дыялог, аб’яднаны тэмамі калектыўнай памяці, нацыянальнай самасвядомасці.
Для мяне як для чытачкі важна не толькі «пра што», але і «як» напісана. Гэты раман Станкевіча мае надзвычай удалую, новую для беларускай літаратуры структуру, заварожвае рытмам кожнага радка.
А яшчэ Станкевіч — майстар кароткага апавядання. В 2008 годзе выйшла кніга «Мільярд удараў» — маюцца на ўвазе ўдары чалавечага сэрца. Мала хто ў беларускай літаратуры піша такія бліскучыя апавяданні — лаканічны стыль, востры сюжэт і нечаканая канцоўка. Раю гэтую кнігу тым, хто цікавіцца найноўшай беларускай прозай.
Напрыканцы скажу пра значэнне Юрыя Станкевіча асабіста для мяне. Ён быў крытыкам маіх першых празаічных тэкстаў, і я безумоўна ўдзячная яму за праўдзівасць — бескампрамісную, без аніякіх зніжак.
Жадаю земляку доўгіх год жыцця і новых твораў — такіх жа ўдалых, як яго культавы раман.
Даведка EX-PRESS.BY:
Алена Брава — пісьменніца, празаік, лаўрэат літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес» і міжнароднай літаратурнай прэміі «Silver Bullet».
Анжэла Мельнікава
— Юры Станкевіч — пісьменнік з выразнай грамадзянскай пазіцыяй, што не можа не выклікаць павагу. Пісьменнік, які не баіцца ўздымаць самыя вострыя пытанні, «выклікаць агонь на сябе». Пісьменнік, героі якога — моцныя асобы, здольныя падпарадкоўваць сабе абставіны. Такія героі натхняюць. Пісьменнік, які здольны зазірнуць у будучыню. Пераканана, што раман «Любіць ноч — права пацукоў» — адзін з самых моцных твораў беларускай літаратуры трох апошніх дзесяцігоддзяў. Гэта знакавы твор нацыянальнага прыгожага пісьменства. Юры Станкевіч — узор рыцарскага служэння Айчыне.
Даведка EX-PRESS.BY:
Анжэла Мельнікава — літаратуразнаўца, доктар філалагічных наук, прафесар.
Алесь Пушкін
— Знаёмства маё з творчасьцю сучаснага беларускага пісьменьніка Юрыя Станкевіча пачалося з яго рамана «Любіць ноч — права пацукоў», які мяне ўразіў сучаснасьцю і прадбачаньнем будучых выклікаў для нашай беларускай, не, шырэй — агульнаеўрапейскай цывілізацыі цяпер і ў далейшых стагоддзяў.
Я перажыў радасьць і асалоду ад адкрыцьця буйной творчай асобы сучаснай беларускай літаратуры і адначасова палёгку — што гэта асоба сваёй літаратурнай творчасьцю прыадчыняе, паказвае нам, неабыякавым да лёсу сваёй краіны людзям, шлях змаганьня за СПРАВЯДЛІВАСЬЦЬ, за тое будучае ў нас і нашых дзяцей, якое грозна насоўваецца...
Цяпер мы ўзброеныя мастацкімі падказкамі змаганьня за СПРАВЯДЛІВАСЬЦЬ ад пісьменьніка Ю.Станкевіча! І няхай ,часам ня ўсе, можа і меньшасьць цяпер прызнаюць слушнасьць выбраных дзеяньняў у змаганьні за справядлівасьць і праўду яго літаратурных станоўчых герояў — але ж галоўным застаецца адно: мы — ўзброеныя!
Ён, наш беларускі пісьменьнік Юры Станкевіч, паказвае нам, што нельга быць абыякавым да таго, што робіцца на нашай зямлі зараз, якія небясьпечныя глабальныя паўзучыя працэсы, пагражаючы стратай нашага спрадвечнага ладу і тоеснасьці, нашай жыцьцёвай прасторы, мовы, культуры, ментальнасьці ідуць і дзеюцца пад гучныя сьпевы алілуйя дзяржаўных шаманаў і дураплясаў (выказваючыся яго мовай)...
Ю.Станкевіч адрозьніваецца ад іншых сучасных пісьменьнікаў тым, што дае нам люстэрка будучыні і паказвае, што ёсьць побач з намі чалавек, наш, родны, сьціплы — які вырашаецца на прамое ўзьдзеяньне каб аднавіць справядлівасьць і ідзе да канца... І гэты герой і быў, і будзе на нашай зямлі заўсёды!
Юры Станкевіч шырокі і пасьпяховы ў розных жанрах літаратурнай творчасьці: раман, аповесьць,апавяданьне, драматургія, кінасцэнар, сатыра, эсэ. Мне шмат што у розных жанрах падабаецца, заўсёды ён прарочы, нават ў маленькіх літаратурных рэчах ён некалькімі штрыхамі абмалёўвае цяпершчыну, ці гістарычны час, што адпавядае часу дзеяньня яго літаратурнага твора — і дае выйсьцё, часам, а можа нават і ў бальшын і — драматычнае выйсьцё, але яно ёсьць, ня варта складваць рукі і здавацца, пасаваць перад выклікамі — вось УРОК СТАНКЕВІЧА!
Гэты ўрок Станкевіча мне вельмі падабаецца і я гатовы забыцца і дараваць яму і аўтарскія паўторы думак ў розных творах, і залішні драматызм і гіпербалізацыю цёмных сілаў на нашай зямлі, і інфернальнасьць некаторых эпізодаў і герояў, і старыкоўскі скептытызм і пакепікі да сучаснага літаратурнага працэсу на Беларусі.
Гэта ўсё забудзецца, даруецца, сыдзе — застанецца сьмелы беларускі пісьменьнік Юры Станкевіч, які вучыць нас дзейсна стаяць на сваіх,беларускіх падвалінах Гонару, Справядлівасьці, Праўды і Вайны за нябачную празрыстасьць!
А там, За МОСТАМ — калі мы ўсе пяройдзем, сустрэнемся і пабачымся, мы — ўсе, хто так рабіў і робіць сваёй, зямной дзейнасьцю — проста пацісьнем шчыра і з павагай адзін аднаму рукі і шчыра скажам: «Дзякуй!»
Даведка EX-PRESS.BY:
Алесь Пушкін — беларускі жывапісец-нонканфарміст, тэатральны мастак, перформер, арт-куратар, сябра Беларускага Саюза Мастакоў.
Павел Магілін
— Даўно сказана: няма прарока ў сваёй айчыне. Калегам-журналістам няўцям было, што Жора (так яго звычайна называлі сябры), які распавядае па мясцовым радыё пра пасяўную і поспехі жывёлагадоўлі ў Барысаўскім раёне і нешта піша ў агульным сшытку, які хавае ад старонніх вачэй, прарок. Сапраўдны. Хоць і жыве па суседству.
Юры Станкевіч адносна позна ўвайшоў у літаратуру. Яго першая кніга выйшла ў 1983 годзе, калі аўтару ўжо споўнілася 38 гадоў. Аднак позні дэбют паказаў, што ў літаратуру прыйшоў не выпадковы чалавек, а сапраўдны майстар слова. Яго наступныя кнігі пацвердзілі гэта.
Культавы раман Станкевіча «Любіць ноч — права пацукоў» стаў прароцтвам, якое хай у некалькі іншай форме, але ўжо спраўджваецца ў заможных краінах Заходняй Еўропы. А мы, беларусы, папярэджаны нашым прарокам ...
Здароўя і багатага творчага плёну, Юры!
Даведка EX-PRESS.BY:
Павел Магілін — журналіст і кінадраматург, аўтар шэрагу сцэнараў дакументальных і гульнявых фільмаў.
Добро пожаловать в реальность!