Калі ўся беларуская сістэма ў рэжыме аўрала, прыцягнуўшы велізарныя сродкі, пачынае кропкава аднаўляць горад, зразумела, вынік будзе. А ле ў што ператворацца фарбаваныя сцены праз пяць год, калі не будзе чарговых фінансавых ін’екцый? Улічваючы, што ў Беларусі больш за 100 гарадоў, «Дажынкі» маюць адбыцца ў кожным хіба што раз на стагоддзе — то бок, адно маштабнае ўліванне сродкаў на 3-4 пакаленні.
Вялізарныя сродкі, якія выдзяляюцца на свята, варта выкарыстоўваць на перспектыву.
Як «Купалле» можа зарабіць на сваё ўтрыманне?
Маладзечна — другі па велічыні горад Мінскай вобласці асвоіў, як кажуць афіцыйныя СМІ, на падрыхтоўку і правядзенне свята ў 2011 годзе 500 млрд рублёў — у 50 разоў болей за бюджэты першых дажыначных гарадоў (Столін, Масты). Гэта бачна і па аб’ектах: выбітны Лядовы палац, наноў разбіты парк, новая сцэнічная пляцоўка ў парку, якая выглядае як аб’ект сучаснага мастацтва. Не кажучы ўжо пра адноўленыя дамы, вуліцы.
Паставілі і тры новыя помнікі: «Прыезжая», «Купалле» і «Глашатай».
Скульптурная кампазіцыя «Купалле» знаходзіцца не надта далёка ад вакзала: аголеная дзяўчына з вянком вядзе за руку хлопца, таксама аголенага. Пра амаральнасць гэтай кампазіцыі было шмат розгаласу.
Фота Аляксея Чубата
Але нам важна засяродзіцца на іншым: скульптура павінна прыцягваць да сябе турыстаў і экскурсантаў, працаваць на горад у плане яго папулярнасці і папаўняць бюджэт.
Кампазіцыі варта быць наглядным элементам лекцыі або семінара пра дахрысціянскія традыцыі Беларусі. Выглядае лагічным наладзіць паблізу ад яе продаж кніг па гісторыі і культуры паганства, прычым не толькі беларускіх, але і літоўскіх, польскіх выдавецтваў. І, натуральна, гандляваць паменшанымі копіямі гэтай скульптуры, кубкамі і асадкамі з яе выявай.
«Дажынкі» далі другое жыццё і парку, які знаходзіцца ў некалькіх дзесятках метраў ад «Купалля». Праз парк пацёк шырокі ручай, уздоўж якога прыемна выйсці на шпацыр і ў самоце, і ў каханні. Гэты факт – выдатная магчымасць ладзіць абрады, звязаныя з «Купаллем»: пошук Папараць-кветкі (папаратнік, дарэчы, яшчэ і ўпісаны ў сімволіку Маладзечна), плесці вяночкі і запускаць іх па вадзе.
Так на падставе аднаго помніка ў адным горадзе можна стварыць цэлы культурны свет.
І «Дажынкі» якраз такая падзея, якая можа ўсе гэтыя працэсы запусціць. Што зробіць горад яшчэ больш адметным у плане культуры, дасць новы я працоўны я месц ы , пры добрым бізнес-плане — прыбытак у бюджэт горада, і скульптура (хоць і часткова) сама заробіць на сваё ўтрыманне.
Калі зямля ў цэнтры Маладзечна пачне працаваць на эканоміку?
Ажывіць «Дажынкі» маглі б і яшчэ два аб’екты спадчыны. У Маладзечне – дзве плошчы, адна з іх называецца Цэнтральная, і па сутнасці з’яўляецца ёй. Другая – Старое месца, гістарычны цэнтр Маладзечна . Тут стаіць царква, а вакол плошчы – некалькі будынк аў з гісторыямі. Таксама недалёка – замаскіраваная пад адміністрацыйны будынак былая сінагога.
Гэтую частку горада можна было б аформіць ў стылі пачатку XX ст агоддзя . Аднак Маладзечна быў заснаваны ў XIV ст., і таму другі варыянт працы з гэтай часткай горада – насыціць яе позднесярэднявечнай атмасферай. Там адразу і зямля ў кошце падымецца, што для эканомікі горада будзе карысна.
Другое культурнае месца, вартае актуалізацыі — гэта замак, які знаходзіўся недалёка ад цяперашняга Маладзечна . Ад замка засталося толькі месца, але, каб зрабіць з яго культурны аб’ект, неабязкова выбудоўваць сцены нано ў . Зыходзячы з сусветнага вопыту, як варыянт, выкласці па перыметр ы былых сцен брукаваныя сцежкі. Так, як былі акрэслены крэйдай дамы ў фільме «Догвіль». Ужо гэта акультурыць месца, і тады можна вазіць туды экскурсіі і прадаваць сувеніры.
Адз іныя крамянёвыя шахты ў свеце?
Адна з нашых каштоўнасцей – шэраг гарадоў з 1000-гадовай гісторыяй. Сярод іх – Ваўкавыск, які быў заснаваны ў 1005 г одзе.
Фота Аляксея Чубата
Першае ўражанне, якое фармуецца ад кантактаў з сённяшнямі жыхарамі Ваўкавыска – у ім вельмі мала спадчыны. Яшчэ дадаць трохі песімізму – і горад успрымецца як забыты Богам кут. Хаця Ваўкавыск варты сёння іншага .
Што ж такога ёсць у Ваўкавыску, што магло б завабіць турыста? У першую чаргу, крамянёвыя шахты, дзе здабыча крэмнія вялася каля 10 тысяч год таму. Магчыма, гэта адзіныя такія шахты ў свеце.
Фота volkovysk.by
Недалёка — рака Рось, дзе была стаянка старажытнага чалавека. Таксама каля горада ёсць гарадзішчы Муравельнік, Шведская гара і Замчышча, якія датуюцца Х ст агоддзем .
Зразумела, амаль ніхто не паедзе самастойна шукаць гэтыя аб’екты – спадчыну сённяшняму чалавеку трэба спачатку прынесці на талерачцы як мінімум з дапамогай спланаванага PR . Ды і самі месцы ўладкаваць годна: і «Дажынкі» могуць рэалізоўваць такія міні-праекты.
Ключавым этапам беларускай і ваўкавыскай гісторыі з'яўляецца летапіс пра тое, як Ягайла са сваёй дружынай жыў два тыдні ў Ваўкавыску, чакаючы полькіх паслоў, што везлі яму грамату на каранацыю. З Ваўкавыска ён і паехаў каранавацца. Вось вам поле для працы з польскім турыстам.
Маецца таксама адна царская казарма 1885 г. пабудовы. У гэтым статусе яна перажыла Першую с усветную вайну і рэвалюцыі 1917 года. З першых месяцаў Другой с усветнай вайны казарма ператварылася ў лагер для савецкіх ваеннапалонных. Затым, на працягу трох месяцаў, у ёй было гета. Апісаныя факты можна выкарыстоўваць для стварэння тут культурна-гістарычнага аб'екта з гуманістычным, агульначалавечым мессэджам.
Таксама ў 30 км ад Ваўкавыска нарадзілася беларуская паэтка і нацыянальны дзеяч Ларыса Геніюш. Усё яе жыццё (акрамя трагічнай старонкі, звязанай з ГУЛАГам) прайшл о на гэтай зямлі : у школу яна хадзіла ў горадзе, а пасля вяртання з месцаў зняволення, дзе знаходзілася па палітычных матывах, да канца жыцця жыла ў гарадскім пасёлку Зэльва. Ёсць на гэтай зямлі і іншыя людзі, факты і аб’екты, вартыя ўвагі спецыялістаў і турыстаў.
Турыст не паедзе глядзець спартыўна-аздараўленчы цэнтр – мы будуем іх для сябе. Але Беларусь, якая ўпісана ў еўрапейскую гісторыю, з’яўляецца пакуль terra incognita для замежных турыстаў, і нават для беларускіх экскурсантаў – вось дзе ралля для працы. Уключэнне ў план «Дажынак» развіцця культурна-гістарычнай спадчыны і турызма паспрыяла б ажыўленню парасткаў спадчыны. Пасля гэтага можна ўбачыць лёгкія абрысы турыстычнага, інвестыцыйнага і культурна-сацыяльнага патэнцыялу гарадоў.
Пра аўтара
Спецыяліст па PR і брэндынгу, сябр Міжнароднага ПЭН-цэнтра. Прымаў удзел у даследаванні «Дажынак», арганізаваным Лятучым Універсітэтам, калі ініцыятыўная група, у якую ўвайшлі гісторыкі, культуролагі, сацыёлагі і біёлаг, праехалася з навуковай экспедыцыяй па былых сталіцах «Дажынак».
Добро пожаловать в реальность!